ಆ್ಯಪ್ನಗರ

ಬಸವ ಜಯಂತಿ ವಿಶೇಷ- ಜಾತಿ ವಿನಾಶದ ಆಶಯ

ಇಂದು ಬಸವ ಜಯಂತಿ. ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಜಾತಿವಿನಾಶ, ಸಮಸಮಾಜ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಬಸವಣ್ಣನ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.

Vijaya Karnataka 18 Apr 2018, 10:26 am
ಇಂದು ಬಸವ ಜಯಂತಿ. ಸತ್ಯ, ಅಹಿಂಸೆ, ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ, ಜಾತಿವಿನಾಶ, ಸಮಸಮಾಜ, ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದ ಜಗಜ್ಯೋತಿ ಬಸವೇಶ್ವರರು ಹಿಂದೆಂದಿಗಿಂತಲೂ ಇಂದು ಪ್ರಸ್ತುತ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯ ಸಾಹಿತಿಗಳು ಬಸವಣ್ಣನ ತಮ್ಮ ಮೆಚ್ಚಿನ ವಚನಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ನೆನೆದುಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ.
Vijaya Karnataka Web basavannapage


ಜಾತಿ ವಿನಾಶದ ಆಶಯ

- ಎಸ್‌.ಜಿ.ಸಿದ್ದರಾಮಯ್ಯ

ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಮನೆಯ ದಾಸನ ಮಗನು
ಕಕ್ಕಯ್ಯನ ಮನೆಯ ದಾಸಿಯ ಮಗಳು
ಬೆರಣಿಯನಾಯಲು ಹೋಗಿ ಹೊಲದಲ್ಲಿ ಸಂಗವ ಮಾಡಿದರು
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ
ಆ ಸಂಗಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಶಿಶು ನಾನು

ಇದು ಅಪವರ್ಣೀಕರಣ ಅಥವಾ ಜಾತಿವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬಸವಣ್ಣನವರು ನುಡಿದ ವಚನ. ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ನೆಲೆಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಈ ವಚನ ಒಡೆದುಹಾಕುತ್ತಿದೆ. ಹೊಸ ಆದರ್ಶವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿದೆ. ಅದೇನೆಂದರೆ, ಬಸವಣ್ಣ 'ಉತ್ತಮ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದೆನೆಂಬ ಕಷ್ಟದ ಹೊರೆಯ' ಕಳಚಿಕೊಂಡಂತೆ, ನೀಚಾತಿನೀಚ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಂಥ ಜಾತಿಯ ನೆಲೆಯೊಳಗೆ ತಾನು ಸೇರಿ ತನ್ನ ಹುಟ್ಟನ್ನು ಪವಿತ್ರೀಕರಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು. ಕಕ್ಕಯ್ಯ ಮತ್ತು ಚೆನ್ನಯ್ಯ ಇಬ್ಬರೂ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮೂಲದವರು. ಅವರ ಮನೆಯ ದಾಸ ದಾಸಿಯಾಗಿದ್ದವರ ಸಂಗ; ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಈ ಸಂಗ ಅನೈತಿಕ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಅದು ಪವಿತ್ರ. ಹೀಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಯ ವ್ಯಸನದಿಂದ ಬಿಡಿಸಕೊಂಡು, ಕನಿಷ್ಠತೆಯೊಳಗೆ ನೈತಿಕ ಶುದ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಂಡದ್ದು ನಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ನಡೆ.

ನಡೆನುಡಿಗಳೊಂದಾಗುವ ಪರಿ

-ಸಿ.ಪಿ. ನಾಗರಾಜ

ಎನ್ನ ನಡೆಯೊಂದು ಪರಿ, ಎನ್ನ ನುಡಿಯೊಂದು ಪರಿ
ಎನ್ನೊಳಗೇನೂ ಶುದ್ಧವಿಲ್ಲ, ನೋಡಯ್ಯಾ
ನುಡಿಗೆ ತಕ್ಕ ನಡೆಯ ಕಂಡಡೆ
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನೊಳಗಿಪ್ಪನಯ್ಯಾ

ಈ ವಚನ ನನ್ನನ್ನು ಸದಾ ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬ ತನ್ನ ಮೈಮನದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿ ತುಡಿಯುತ್ತಿರುವ ನೂರೆಂಟು ಬಗೆಯ ಒಳಮಿಡಿತಗಳನ್ನು ಒರೆಹಚ್ಚಿ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ, ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಇತಿಮಿತಿಗಳನ್ನು ಅರಿಯುವ ಕೆಲಸ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರ. ಬಸವಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾಜಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ನಡೆನುಡಿಗಳು ಬೇರೆಬೇರೆಯಾಗಿರುವುದನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ, ತಮ್ಮೊಳಗೇನೂ ಶುದ್ಧವಿಲ್ಲವೆಂದು ತೊಳಲಾಡುತ್ತಿರುವುದು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ತೊಳಲಾಟ ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಒಳ್ಳೆಯ ಅರಿವನ್ನು ಪಡೆದು ತನಗೆ ಒಳಿತನ್ನು ಬಯಸುವಂತೆಯೇ, ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಒಳಿತನ್ನು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಹಂಬಲದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯೂ ಜೀವನದ ಉದ್ದಕ್ಕೂ ಪಡುವ ಇಬ್ಬಗೆಯ ವೇದನೆಯೆಂದೇ ನಾನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಮಾನವ ಸಮುದಾಯ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಇದನ್ನು ಮಾಡು/ ಮಾಡಬೇಡ ಎಂಬ ನಿರ್ಬಂಧವನ್ನು ಹಾಕಿವೆ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಮನದಲ್ಲಿ ಮಿಡಿಯುವ ಭಾವನೆಗಳು ಒಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದು, ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳು ಮಗದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ನಡೆನುಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕಂಡುಬಾರದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮಾನವಜೀವಿಯು ನಿಸರ್ಗ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದ ನಡುವೆ ಸಿಲುಕಿರುವುದೇ ಕಾರಣವಾಗಿದೆಯೆಂಬ ದಿಟವನ್ನು ಈ ವಚನ ಸೂಚಿಸುತ್ತಿದೆ.

'ಭೇದ'ದಿಂದ ಬಿಡುಗಡೆಗೊಳಿಸಯ್ಯಾ ತಂದೆ

- ರಾಘವೇಂದ್ರ ಪಾಟೀಲ

ಇವನಾರವ ಇವನಾರವ ಇವನಾರವನೆಂದೆನಿಸದಿರಯ್ಯಾ
ಇವ ನಮ್ಮವ ಇವ ನಮ್ಮವ ಇವ ನಮ್ಮವನೆಂದೆನಿಸಯ್ಯಾ
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯ ಮಗನೆಂದೆನಿಸಯ್ಯಾ.

ಈ ವಚನ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾದದ್ದಾದರೂ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಹತ್ವ ಅಪರಂಪಾರವಾದದ್ದು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ತಮ್ಮ ಈ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುವ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯದ ಲಕ್ಷಣವೊಂದರ ಕುರಿತು ಮಾತನಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಲಕ್ಷಣವೆಂದರೆ, ತಾನು-ತನ್ನವರು ಉಳಿದವರಿಗಿಂತ ಬೇರೆ, ನಮ್ಮಿಂದ ಹೊರತಾದ ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರು ನಮ್ಮವರಲ್ಲ ಎನ್ನುತ್ತ ಹೊರಡುವ ತರತಮದ ಭಾವ. ಯಾರೆಲ್ಲರನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡು ಸರ್ವಜನ ಬಾಂಧವ್ಯದ ಏಕತ್ವದ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಕನಸು ಕಂಡು, ಅದಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಜನ್ಮವನ್ನು ಧಾರೆ ಎರೆದ ಬಸವಣ್ಣನವರು ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಮತ್ತದೇ- ನಾವು ಬೇರೆ ನೀವು ಬೇರೆ ಎನ್ನುವ ಒಡಕಿನ ಗಿಡವು ಮರವಾಗಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿರುವುದನ್ನು. ಭೇದವೆಣಿಸದ, ಸಮತ್ವದ, ಏಕತ್ವದ ಭಾವವು ಮನುಷ್ಯಕುಲವು ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಬದುಕಲು ಅವಶ್ಯವೆನ್ನುವುದು ಬಸವಣ್ಣನವರ ಅಚಲ ನಂಬಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ, ಬಹುಶಃ ಈ ಗುಣವು ಮನುಷ್ಯಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದದ್ದೋ ಏನೋ ಎಂದು ಅವರಿಗೆ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಈ ಭೇದ ಕಲ್ಪನೆಯು ನಿವಾರಿಸಲಾಗದಷ್ಟು ಅವನ ಅಂತರಂಗದೊಳಕ್ಕೆ ಆಳವಾಗಿ ಇಳಿದದ್ದು ಎನ್ನಿಸಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಭೇದವೆಣಿಸದ, ಸಮತ್ವದ-ಏಕತ್ವದ ಭಾವವು ಮನುಷ್ಯನ ಭಾವಕೋಶಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದುದು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದ ಕಾರಣ, ಹೀಗೆ ಮನುಷ್ಯಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊರತಾದುದನ್ನು ಬೋಧನೆಯ ಮೂಲಕ ಅವನಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗದು ಎನ್ನುವ ಭಾವದಲ್ಲಿ, ಅವರು, ಅಂಥ ಭಾವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಆರಾಧ್ಯದೈವವಾದ ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯನೇ ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ಕೊಡಮಾಡಬೇಕೆಂದು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭೇದವೆಂಬುವ ಈ ದುರ್ಲಕ್ಷಣವು ನಿವಾರಿಸಲಾಗದ ರೋಗ ಎಂತೆನ್ನುವ ನೋವಿನಲ್ಲಿಯೇ, ಅವರು ಈ ರೋಗವನ್ನು ನಿವಾರಿಸಯ್ಯಾ ತಂದೆಯೇ ಎಂದು; ಮನುಷ್ಯರೆಲ್ಲರೂ ಸಂಗಯ್ಯನ ಮಕ್ಕಳು, ನಾವೆಲ್ಲ ಬಂಧುಬಾಂಧವರೆನ್ನುವ ಭಾವವನ್ನು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಯಿಸಯ್ಯಾ ಎಂದು ಕೂಡಲಸಂಗಯ್ಯನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲದವರು ಅಲ್ಲಿಯೂ ಸಲ್ಲರು

- ನರಹಳ್ಳಿ ಬಾಲಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ

ಕಳಬೇಡ, ಕೊಲಬೇಡ; ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ
ಮುನಿಯಬೇಡ, ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಡ
ತನ್ನ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಡ, ಇದಿರ ಹಳಿಯಲುಬೇಡ
ಇದೇ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿ, ಇದೇ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿ
ಇದೇ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವರನೊಲಿಸುವ ಪರಿ.

ಈ ಸರಳ ವಚನಕ್ಕೆ ವಿವರಣೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಅದರ ರಚನಾವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ವಚನಗಳ ಆರಂಭದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗಿ, ಕಡೆಯ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥ ಸ್ಫೋಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕೀರ್ತನೆಗಳಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೇ ಅರ್ಥ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಉಳಿದ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಅರ್ಥದ ಸಮರ್ಥನೆಯಿರುತ್ತದೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿಯೂ ಕಡೆಯ ಸಾಲು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ. 'ಇದೇ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವರನೊಲಿಸುವ ಪರಿ'. ವಚನದ ಮಹತ್ವವಿರುವುದು ಈ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿಯೇ.

ವಚನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿಗೆ ಸಮಾಜದ ಕೆಲವು ಮೌಲ್ಯಗಳ ಪ್ರಸ್ತಾಪವಿದೆ. ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲಿ ಈ ಮೌಲ್ಯಗಳೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಾಲಿಸಬೇಕಾದುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿರುವಂತಹ ಸಂಗತಿಯೇ. ಆದರೆ ವಚನದ ಅರ್ಥ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಧಾರ್ಮಿಕ ನೆಲೆ ತಲುಪಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ದೇವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ನಾವು ಮತ್ತೇನೂ ಮಾಡಬೇಕಿಲ್ಲ, ಈ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುನಿಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಪಾಲಿಸಿದರೆ ದೈವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಬಸವಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಅಥವಾ ದೈವಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮಾಜದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಪರಿಪಾಲಿಸುವುದರಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬ ನಿಲುವೇ ಕ್ರಾಂತದರ್ಶಿಯಾದದ್ದು. ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಚಂದ ಬದುಕದೆ ದೈವ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವೆನ್ನುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಸವಣ್ಣನಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ನಾವು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ನಡದುಕೊಳ್ಳುವ ಕ್ರಮಕ್ಕೂ, ನಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳಿಗೂ ಅರ್ಥಾತ್‌ ಸಂಬಂಧವಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿಯ ನಮ್ಮ ಬದುಕನ್ನು ಹಸನುಗೊಳಿಸಿಕೊಳ್ಳದೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಈ ನಿಲುವು ನಮ್ಮ ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತ. ನಮ್ಮ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯವನ್ನು ಕಾಪಾಡದಿದ್ದರೆ ಅಂತಹ ಆಚರಣೆಗಳು ಅರ್ಥಹೀನ. ಧರ್ಮದ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಘರ್ಷವುಂಟಾಗುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ವಚನ ಸಮಾಜದ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೂ ಧಾರ್ಮಿಕ ಆಚರಣೆಗೂ ಇರುವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುತ್ತದೆ.

ಆನೆಯನೇರಿಕೊಂಡು ಹೋದಿರೆ?

-ಮಾಲತಿ ಪಟ್ಟಣಶೆಟ್ಟಿ

ಆನೆಯನೇರಿಕೊಂಡು ಹೋದಿರೇ ನೀವು
ಕುದುರೆಯನೇರಿಕೊಂಡು ಹೋದಿರೇ ನೀವು
ಕುಂಕುಮ, ಕಸ್ತೂರಿಯ ಪೂಸಿಕೊಂಡು ಹೋದಿರೇ ಅಣ್ಣ!
ಸತ್ಯದ ನಿಲವನರಿಯದೆ ಹೋದಿರಲ್ಲ
ಸದ್ಗುಣವೆಂಬ ಫಲವ ಬಿತ್ತದೆ ಬೆಳೆಯದೆ ಹೋದಿರಲ್ಲ
ಅಹಂಕಾರವೆಂಬ ಮದಗಜವನೇರಿ
ವಿಧಿಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ನೀವು ಹೋದಿರಲ್ಲ
ನಮ್ಮ ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವನನರಿಯದೆ
ನರಕಕ್ಕೆ ಭಾಜನರಾದಿರಲ್ಲ!

ಅಹಂಕಾರ, ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ, ಆಡಂಬರ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳಿಂದ ತುಂಬಿದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಬಸವೇಶ್ವರರು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತ ಆನೆಯೇರಿ, ಕುದುರೆಯೇರಿ, ಕುಂಕುಮ ಕಸ್ತೂರಿ ಪೂಸಿದ ಉಚ್ಚ ಜಾತಿಯ ಜನರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಆಡಂಬರದ ಆಚರಣೆಗಳನ್ನು ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ಖಂಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತಪ್ಪು ಗುರಿಯತ್ತ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರನ್ನು ನಡೆಸಿದ್ದನ್ನು ಖಡಾಖಂಡಿತವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು ಈ ಮುಂದಿನ ಕೆಲ ಅಂಶಗಳು: 1. ಬಸವೇಶ್ವರರು ಆತ್ಮಬಲದ ಘನತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿದ ಬಗೆ. 2. ಅಸತ್ಯವನ್ನು ಖಂಡಿಸಿದ ಅವರ ಒಳಧ್ವನಿಯ ತೀವ್ರತೆ ಮತ್ತು ಕಳಕಳಿ. 3. ಒಂದು ಜನಸಮೂಹವನ್ನು ತಪ್ಪು ಗುರಿಯತ್ತ ನಡೆಸಿದ ಪ್ರಮಾದದ ಬಗೆಗಿನ ವಿಷಾದ. 4. ಬಸವೇಶ್ವರರು ಇಲ್ಲಿ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ರೂಪಕಗಳ ಸಾಹಿತ್ಯಕ ಗುಣ.


ನಿನಗೆ ನೀನೇ ಗತಿ

- ಡಾ.ಅಮರೇಶ ನುಗಡೋಣಿ

ತನ್ನಾಶ್ರಯದ ರತಿಸುಖವನು, ತಾನುಂಬ ಊಟವನು
ಬೇರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಬಹುದೆ?
ತನ್ನ ಲಿಂಗಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ನಿತ್ಯನೇಮವ ತಾ ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲದೆ
ಬೇರೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಸಬಹುದೆ?
ಕೆಮ್ಮನೆ ಉಪಚಾರಕ್ಕೆ ಮಾಡುವರಲ್ಲದೆ
ನಿಮ್ಮನೆತ್ತ ಬಲ್ಲರು, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವಾ.

ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮುಖ್ಯ ತತ್ವಗಳಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವುದೂ ಒಂದಾಗಿತ್ತು. ಪುರೋಹಿತರು ಗುಡಿ ಗುಂಡಾರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು, ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಪಾರ ಕೇಂದ್ರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬದುಕುತ್ತ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬಂದಿದ್ದರು. ಕೆಳ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಗುಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ನಿರಾಕರಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅವರಿಂದ ಪಡೆಯಬೇಕಾದುದನ್ನೆಲ್ಲ ದಕ್ಷಿಣೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುರೋಹಿತರು ಭಕ್ತರ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ತಾವೇ ಪೂಜೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಬಸವಣ್ಣ ಈ ವಚನದಲ್ಲಿ (ಮೊದಲ ಎರಡು ಸಾಲಿನ) ಎತ್ತಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಪುರೋಹಿತಶಾಹಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದೆ ತತ್ತರಿಸಿತು. ವ್ಯಕ್ತಿ ತನ್ನ ದೇವರನ್ನು (ಲಿಂಗ) ತಾನೇ ಪೂಜಿಸಿ ಭಕ್ತನಾಗಬೇಕು, ತಾನೇ ಫಲ ಪಡೆಯಬೇಕು ಎಂಬ ತತ್ವ ಸಹಜ, ಸರಳ, ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾದದ್ದು.


ಆನು ದೇವಾ ಹೊರಗಣವನು

- ಹನೂರು ಕೃಷ್ಣಮೂರ್ತಿ

ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಮಾಡುವ ಮಹಾಮಹಿಮರೆಲ್ಲರೂ
ಸಲುಗೆವಂತರಾಗಿ ಒಳಗೆ ಐದಾರೆ
ಆನುದೇವಾ ಹೊರಗಣವನು
ಸಂಬೋಳಿ ಎನ್ನುತ್ತ ಇಂಬಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇನೆ
ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವಾ
ನಿಮ್ಮ ನಾಮವಿಡಿದ ಅನಾಮಿಕ ನಾನು

ಈ ವಚನ, ಒಟ್ಟು ವಚನ ಚಳುವಳಿಯ ಆಶಯವನ್ನೇ ಪ್ರತಿನಿಧಿಸಿದಂತಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ 'ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಮಾಡುವ ಮಹಾಮಹಿಮರು' ಇದ್ದಾರೆ. ಬಸವಣ್ಣನೂ ಮೊದಲು, ಈ ಲಿಂಗಾರ್ಚನೆಯ ಮಾಡುವ ಸಲುಗೆವಂತರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೇ ಬಂದವರು. ಆದರೆ ಹೊರಗಣವನಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ಇನ್ನೂ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸುವ ಹಾಗೆ 'ಸಂಬೋಳಿ' ಎಂಬ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯ ಸೂಚಕ ಪದವಿದೆ. ಹಿಂದೆ, ಅಸ್ಪೃಶ್ಯರು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವಾಗ 'ಸಂಬೋಳಿ, ಸಂಬೋಳಿ' ಎಂದು ಕೂಗು ಹಾಕಬೇಕಿತ್ತು. ಬಸವಣ್ಣ ತಮ್ಮ ಅನಾಮಿಕತೆಯ ಆಶಯವನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಈ ಪದ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದೊಂದು ಮೊರೆ, ಕೋರಿಕೆ, ತನ್ನ ಅನಾಮಿಕತ್ವದ ನೆಲೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ವಚನ. ಈ ನೆಲೆಗೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಬಸವಣ್ಣ ಎಷ್ಟನ್ನೆಲ್ಲ ಕಂಡಿರಬಹುದು, ಉಂಡಿರಬಹುದು ಎಂದು ನಾವು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಬಸವಣ್ಣನವರಿಗೆ ಆದ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವಗಳನ್ನು- ಬಾಗೇವಾಡಿಯಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಕಲ್ಯಾಣದಲ್ಲಿರಬಹುದು, ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದಲ್ಲಿರಬಹುದು- ಈ ವಚನದ ಮೂಲಕ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದನ್ನು ವಚನ ಚಳುವಳಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿ ಓದಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.


ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಯ ಬಗೆ
- ಮೇಟಿ ಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ

ಕಳಬೇಡ ಕೊಲಬೇಡ ಹುಸಿಯ ನುಡಿಯಲು ಬೇಡ
ಮುನಿಯಬೇಡ, ಅನ್ಯರಿಗೆ ಅಸಹ್ಯಪಡಬೇಡ
ತನ್ನ ಬಣ್ಣಿಸಬೇಡ, ಇದಿರ ಹಳಿಯಲು ಬೇಡ
ಇದೇ ಅಂತರಂಗ ಶುದ್ಧಿ! ಇದೇ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧಿ
ಇದೇ ನಮ್ಮ ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವನೊಲಿಸುವ ಪರಿ!

ಇದು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಬಯಸದೇ ಸಮಾಜದ ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನೆಲೆಗೂಳಿಸುವ ಮಾನದಂಡಗಳನ್ನು ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವ ಬಗೆಯಾಗಿದೆ. ಈ ವಚನ ಇವತ್ತು ನಮ್ಮನ್ನು ಬಾಧಿಸುವ ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯಮಾನ ಎಲ್ಲ ಕಾಲದ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟು ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ರಾಜಸತ್ತೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ಯಾವ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳ ಬಗೆಗೆ ಆತಂಕ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದರೋ, ಅಂತಹ ಆತಂಕಗಳಿಂದ ನಾವು ಇವತ್ತಿಗೂ ಮುಕ್ತಿ ಹೊಂದಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರಜಾಸತ್ತೆ ಎನ್ನುವುದು ಬದುಕಿನ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗದೇ ಕೇವಲ ರಾಜಕೀಯ ಮಂತ್ರವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬದುಕಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿದ್ಯಮಾನವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಸರಿತನದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಇಲ್ಲವೇ ರಾಜಕೀಯ ವಿರೋಧದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬಸವಣ್ಣನ ಈ ವಚನ ಅವತ್ತೂ ಮತ್ತು ಇವತ್ತಿಗೂ ಮನುಷ್ಯನ ಅಂತರ್ನಿಹಿತ ಘನತೆ, ಮಾತಿನ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆ ಹಾಗೂ ನೈತಿಕತೆಯನ್ನು ನೆಲೆಗೊಳಿಸುವ ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಈ ವಚನ ನನಗೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ.


ವಚನವೊಂದರ ವಿಕಾಸ

- ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಪಾಟೀಲ

ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನವೊಂದು ನನ್ನನ್ನು ಎಡೆಬಿಡದೆ ಕಾಡಿದೆ. ''ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಸುವುದೆಂದರೆ ಸೂಳೆಯ ಮಗ ತನ್ನ ತಂದೆಗಾಗಿ ಅರಸಿದಂತೆ''- ಎಂಬುದು ಆ ವಚನದ ಪ್ರಮುಖ ಸಾಲು. ಇದೊಂದು ಸಿಡಿಮದ್ದಿನಂಥ ಪ್ರತೀಕ. ನಾವು ಕಾಣದ, ಬಹುಶಃ ಇರದ ಯಾವುದೋ ಒಂದಕ್ಕಾಗಿ ನಾವು ಸದಾ ಹುಡುಕಾಟ ನಡೆಸುತ್ತೇವೆ ಅಲ್ಲವೇ? ಕೂಡಲ ಸಂಗಮದೇವ ಬಸವಣ್ಣ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ ಒಂದು ಅಸ್ತಿತ್ವ. ಇದರ ಸ್ವರೂಪವೇನು ಎಂಬ ಹುಡುಕಾಟ ಬಸವಣ್ಣನ ವಚನಗಳಲ್ಲಿ ನಿರಂತರವಾಗಿದೆ. ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಈ ವಚನದ ರೂಪಕ ನನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಪರಿ ಆವರಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ಇದನ್ನೇ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುವಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು 'ಅಪ್ಪ' ಎನ್ನುವ ನಾಟಕವನ್ನು ಬರೆದೆ. ಸಂಬಂಧಗಳ ಜಟಿಲ ಪ್ರಶ್ನೆಯೊಳಗೆ ದೈವದ ಅನ್ವೇಷಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಸವಣ್ಣ ತಳಕು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಅಂತಿಮವಾಗಿ ಈ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮುಂದಿನ ಲೇಖನ

Vijay Karnataka News App: ನಿಮ್ಮ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲು ನಡೆಯುವ ವಿದ್ಯಮಾನಗಳನ್ನುಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ಬಯಸುತ್ತೀರಾ? ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ವಿಜಯ ಕರ್ನಾಟಕ ಆ್ಯಪ್‌ಡೌನ್‌ಲೋಡ್‌ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಹಾಗೂ ರಿಪೋರ್ಟ್‌ ಕಳಿಸಿ
ಲೇಟೆಸ್ಟ್‌ ನ್ಯೂಸ್‌ ಅಪ್‌ಡೇಟ್‌ಗಳನ್ನು ಪಡೆಯಿರಿ, Vijay Karnataka ಫೇಸ್‌ಬುಕ್‌ಪೇಜ್‌ ಲೈಕ್‌ ಮಾಡಿರಿ